Waarom kan ik niet ontspannen, zelfs als ik vrij ben?

Je hebt eindelijk een ‘momentje voor jezelf’. Je laptop is dicht, even niets op de planning. Toch merk je dat je hoofd maar doorgaat. Je denkt aan wat er straks nog moet gebeuren, aan iets wat gisteren gebeurde of aan iets wat er nú moet gebeuren. Je gaat toch nog even iets opruimen. Stilzitten is blijkbaar lastiger dan je dacht. Voor je het weet ben je weer van alles aan het doen. Dat kan behoorlijk frustrerend zijn. Zeker als je juist zo had uitgekeken naar dat moment van rust.

We hebben vaak het idee dat ontspannen vooral een kwestie is van tijd. Als we maar genoeg vrije tijd hebben, komt die ontspanning vanzelf. Maar vrije tijd en ontspannen zijn niet hetzelfde. Je kunt een hele dag vrij zijn en ondertussen voortdurend bezig zijn met wat je nog moet doen, wat je beter had kunnen doen of wat er straks allemaal weer van je wordt verwacht.

Je lichaam is vrij, je hoofd nog niet

Ons brein is erop gericht om problemen op te lossen en vooruit te kijken. Dat is meestal hartstikke nuttig. Als je een drukke werkweek hebt, helpt het je bijvoorbeeld om wat vooruit te plannen. Maar datzelfde systeem stopt niet automatisch zodra jouw ‘vrije tijd’ begint.

Sterker nog: juist wanneer er even niets hoeft kan er ruimte ontstaan voor alles waar je eerder geen tijd voor had. Gedachten die je overdag hebt weggeduwd, gevoelens waar je niet aan toe kwam en vragen die je liever nog even voor je uitschuift. Daardoor kan een rustige avond ineens verrassend onrustig voelen.

En dan gebeurt er iets grappigs. Je merkt dat je niet ontspannen bent en maakt daar vervolgens een nieuw probleem van. "Waarom lukt dit me nou niet?Ik heb hier de hele week naar uitgekeken. Ik zou nu gewoon moeten genieten." Voor je het weet ben je niet alleen bezig met je gedachten, maar ook met je oordeel over die gedachten.

Ontspannen hoeft niet te beginnen met een stil hoofd

Misschien zit daar een belangrijke misvatting. We denken dat we eerst rustig moeten worden voordat we kunnen ontspannen. Alsof je hoofd stil moet zijn voordat je van je vrije tijd kunt genieten.

Maar gedachten laten zich niet zo makkelijk uitzetten. Je kunt jezelf vertellen dat je niet aan werk wilt denken, maar daarmee heb je de gedachte aan werk nog steeds in je hoofd. Hetzelfde geldt voor gevoelens. Je kunt best tegen jezelf zeggen dat je nu eens niet gestrest of geïrriteerd moet zijn, maar daarmee verdwijnt het gevoel meestal niet.

Kun jij een vrije avond hebben én ondertussen een druk hoof hebben? Ik denk het wel.

Je kunt bijvoorbeeld op de bank gaan zitten terwijl je hoofd nog allerlei plannen maakt. Je kunt wandelen terwijl je het gevoel hebt nog even iets te moeten doen. Je kunt met iemand eten terwijl je merkt dat je gedachten steeds naar morgen schieten. Je hoeft niet eerst van je vervelende gedachten af voordat je iets kunt doen wat belangrijk of prettig voor je is.

Wat proberen we te bereiken?

Soms zijn we niet zozeer op zoek naar rust, maar naar controle. We willen dat ons hoofd stopt met denken, dat een vervelend gevoel verdwijnt of dat we eindelijk het gevoel hebben dat alles onder controle is. Pas daarna denken we dat we kunnen genieten.

Alleen is het leven zelden zo netjes. Er blijven dingen onzeker. Er zijn gedachten die terugkomen. Er zijn emoties die je liever niet zou voelen. En er zijn periodes waarin je simpelweg veel aan je hoofd hebt. Als je steeds wacht tot alles eerst rustig en opgelost is, kan het zomaar gebeuren dat je ondertussen vergeet te doen wat voor jou belangrijk is.

Wat kun je dan wel doen?

De volgende keer dat je vrij bent en merkt dat je hoofd alweer bezig is, merk het eens op. Misschien denk je aan werk, misschien ben je bezig met iets wat gisteren gebeurde of voel je onrust omdat je eigenlijk vindt dat je deze avond beter zou moeten benutten. Je hoeft daar niet direct iets mee.

Ja, hier is onrust, én ik trap mijn schoenen uit en ga op bank liggen.

Niet omdat je jezelf moet dwingen om te ontspannen, maar omdat je ook met die onrust kunt kiezen wat je mét je avond wilt doen.